اثر پایهای
همچنین: اثر پایه
اثر پایهای در واقع یک خطای دیدِ آماری در محاسبهی تورم است که باعث میشود واقعیتِ سفرهی مردم با آمارهای رسمی متفاوت بهنظر برسد. وقتی مرکز آمار نرخ تورم را اعلام میکند، قیمتهای امروز را با قیمتهای دقیقاً یکسال پیش مقایسه میکند. اگر در همان ماهِ سالِ گذشته، اقتصاد ایران با یک شوک ناگهانی (مثل جهش قیمت دلار یا حذف ارز ترجیحی) روبرو شده و قیمتها پرتاب شده باشند، عددِ مبنای محاسبه بسیار بزرگ میشود. در نتیجه، حتی اگر امسال هم قیمتها بالا بروند، چون با آن عددِ بزرگِ پارسال مقایسه میشوند، درصدِ رشدِ تورم کمتر از واقعیتِ حسشده در بازار گزارش میشود.
درک این مفهوم برای مدیریت دارایی مهم است؛ چون ممکن است بشنوید «تورم فروکش کرده»، اما همچنان شاهد گرانشدن کالاها باشید. برای مثال، اگر قیمت گوشت در یک ماه از سال گذشته ناگهان دو برابر شده باشد، در سال بعد حتی با وجود ۲۰ درصد گرانیِ مجدد، آمارها کاهش تورم را نشان میدهند چون آن جهشِ اولیه دیگر در محاسبات تکرار نمیشود. پس اثر پایهای به ما یادآوری میکند که کاهشِ نرخ تورم لزوماً به معنای ارزان شدن یا حتی توقفِ گرانی نیست، بلکه فقط سرعتِ رشد قیمتها نسبت به قلهی سالِ قبل سنجیده شده است.
چرا الان مهم است
تازهپیشبینی صندوق بینالمللی پول برای بازگشت ایران به ریل رشد در سال ۲۰۲۷، اهمیت «اثر پایهای» را دوچندان کرده است. در واقع، وقتی اقتصاد از یک دوره رکود عمیق عبور میکند، هر بهبودِ کوچکی بهدلیلِ پایین بودنِ سطحِ تولید در سالهای قبل، بهصورت درصدهای رشدِ چشمگیر در آمارها ظاهر میشود؛ تغییری که بیش از رفاهِ آنی، نشاندهنده تغییرِ مبنای محاسبات است.
آخرین اخبار با این مفهوم
هشدار ایست تورمی در چین؛ چرا دومین اقتصاد بزرگ جهان دوباره سرد شد؟
کاهش غیرمنتظره تورم در چین نشاندهنده ضعف تقاضای داخلی و شکنندگی خروج دومین اقتصاد جهان از رکود است.
۲۰ تیر ۱۴۰۵
پیشبینی جدید IMF: خروج اقتصاد ایران از رکود عمیق و بازگشت به رشد در ۲۰۲۷
بهبود پیشبینی رشد ایران در ۲۰۲۶ و انتظار بازگشت به رشد مثبت در ۲۰۲۷ با تکیه بر دیپلماسی نفتی.
۱۹ تیر ۱۴۰۵