مارپیچ مرگ

مارپیچ مرگ در واقع بن‌بستی است که در آن راه‌حل‌های موقتی برای حل یک بحران، بنزین روی آتش می‌ریزند. تصور کنید شرکتی برای پرداخت بدهی‌هایش وام جدید با سود بالاتر می‌گیرد؛ این کار شاید چند روزی او را نجات دهد، اما در بلندمدت بدهی را سنگین‌تر و ورشکستگی را قطعی می‌کند. در سطح کلان، این اتفاق زمانی می‌افتد که متغیرهای اقتصادی مثل نرخ ارز، تورم و نقدینگی در یک مسیر کاهشی یا افزایشیِ غیرقابل کنترل قرار می‌گیرند و هرچه جلوتر می‌رویم، قدرت عمل سیاست‌گذار برای متوقف کردن این سقوط کمتر می‌شود.

برای ما در ایران، ملموس‌ترین مثال این مارپیچ در رابطه بین کسری بودجه و تورم دیده می‌شود. وقتی دولت با کمبود بودجه مواجه می‌شود و برای جبران آن به منابع بانک مرکزی متوسل می‌شود، نقدینگی رشد می‌کند و تورم بالا می‌رود. این تورم باعث می‌شود هزینه‌های جاری دولت مثل حقوق کارمندان در سال بعد جهش کند و دوباره کسری بودجه بزرگتری ایجاد شود. این چرخه اگر با اصلاحات ساختاری قطع نشود، مستقیماً قدرت خرید مردم را می‌بلعد و ارزش دارایی‌های ریالی را به سرعت کاهش می‌دهد، به طوری که هر تلاش برای جبران عقب‌ماندگی معیشتی، خود به عاملی برای گرانی بعدی تبدیل می‌شود.