ناعقلانیت عقلانی
ناعقلانیت عقلانی یعنی ما گاهی ترجیح میدهیم واقعیتهای اقتصادی را نادیده بگیریم، نه به این دلیل که نادان هستیم، بلکه چون باور به آن واقعیت برایمان دردناک یا هزینهبر است. در این حالت، ذهن ما محاسبه میکند که اشتباه کردن ارزانتر از پذیرش حقیقت تمام میشود. این رفتار معمولاً زمانی رخ میدهد که تعصبات شخصی یا فشارهای اجتماعی بر تحلیل منطقی غلبه میکنند و فرد برای حفظ آرامش ذهنی خود، به اطلاعات غلط پناه میبرد. در اقتصاد ایران، این پدیده را زیاد در بازارهای دارایی میبینیم. مثلاً در اوج حباب بورس سال نود و نه، بسیاری از مردم با اینکه میدیدند قیمتها با واقعیت سودآوری شرکتها نمیخواند، همچنان به خرید ادامه میدادند. آنها ترجیح میدادند منطق را کنار بگذارند تا از سود احتمالی جا نمانند یا با موجِ اطرافیان همراه شوند. این رفتار که در لحظه عاقلانه به نظر میرسد، باعث میشود افراد در بدترین زمان ممکن وارد بازار شوند و وقتی حباب میترکد، بیشترین آسیب را به دارایی و پسانداز زندگی خود بزنند.
چرا الان مهم است
تازهدر روزهایی که بحث اصلاحات مالیاتی داغ است، مفهوم ناعقلانیت عقلانی توضیح میدهد که چرا بسیاری از ما آگاهانه از سیاستهای اقتصادیِ آسیبزا حمایت میکنیم. این رفتار زمانی رخ میدهد که هزینهٔ پذیرش واقعیتهای تلخ اقتصادی (مثل حذف یارانهها یا افزایش مالیات) برای فرد سنگینتر از لذتِ باور به وعدههای غیرممکنِ سیاستمداران باشد؛ انتخابی که در کوتاهمدت آرامبخش، اما در بلندمدت به ضرر سفرهٔ ایرانی است.
آخرین اخبار با این مفهوم
پارادوکس مالیات: چرا رأیدهندگان مالیاتهای ناکارآمد را به نفع خود میدانند؟
رأیدهندگان از مالیاتهای ناکارآمد به عنوان «افسار» برای مهار دولت و جلوگیری از غارتگری و رشد بیرویه آن استفاده میکنند.
۶ تیر ۱۴۰۵