تسهیم سهمیه

در اقتصادِ ایران که گاهی با محدودیت‌های جدی در تأمینِ ارز یا انرژی روبرو هستیم، دولت به‌جای سپردنِ همه‌چیز به بازارِ آزاد، از روشِ تسهیمِ سهمیه استفاده می‌کند. در این سازوکار، مقدارِ مشخصی از یک دارایی (مثل دلارِ نیمایی یا بنزین) تعیین شده و طبقِ ضوابطی خاص بینِ صنایع یا مردم تقسیم می‌شود. هدف این است که منابعِ حیاتی صرفاً به دستِ کسانی نرسد که پولِ بیشتری دارند، بلکه بخش‌های حساس‌ترِ جامعه و تولید هم سهمی داشته باشند.

این سیاست مستقیماً روی قیمتِ کالاهایی که می‌خرید اثر می‌گذارد. برای مثال، وقتی سهمیهٔ ارزِ دولتی برای وارداتِ نهاده‌های دامی یا قطعاتِ خودرو کم می‌شود، تولیدکننده ناچار است نیازِ خود را از بازارِ آزاد و با قیمتِ بالاتر تأمین کند که نتیجه‌اش گران شدنِ مرغ یا ماشین برای شماست. اگرچه تسهیمِ سهمیه با هدفِ عدالت انجام می‌شود، اما اگر شفاف نباشد، می‌تواند باعثِ ایجادِ بازارِ سیاه و رانت شود؛ جایی که عده‌ای سهمیه را به قیمتِ دولتی می‌گیرند و در بازارِ آزاد می‌فروشند.