رانت
همچنین: رانت اقتصادی
رانت در زبان ساده یعنی پولی که بابت تلاش یا تولید به دست نمیآید، بلکه نتیجهی امتیاز است. وقتی قانون یا شرایطی در بازار وجود داشته باشد که اجازه دهد عدهای خاص بدون رقابت و فقط به خاطر نزدیکی به منابع قدرت یا اطلاعاتِ ویژه، سودی بیشتر از حد معمول ببرند، رانت شکل میگیرد. این ثروت در واقع از جیب کل جامعه برداشته میشود و به سمت جیب کسانی میرود که لزوماً مهارت یا کارایی بیشتری ندارند. ملموسترین مثال رانت در ایران، تفاوت قیمت دلار دولتی با بازار آزاد یا قرعهکشی خودرو است. وقتی کسی سهمیهی دلار ارزان میگیرد تا کالا وارد کند اما آن را با قیمت آزاد میفروشد، بدون هیچ زحمتی به ثروت بزرگی رسیده است. این اتفاق باعث میشود سرمایهها به جای اینکه صرفِ ساختن کارخانه یا ایجاد شغل شوند، صرفِ لابیگری برای گرفتن این امتیازها شوند. نتیجهاش برای مردم عادی، تورم بیشتر، نابرابری و گران شدن کالاهایی است که قرار بود با قیمت منصفانه به دستشان برسد.
چرا الان مهم است
تازهاین روزها با اصلاح قیمت کارخانهای خودرو، بحث «رانت» دوباره داغ شده است؛ سودی که از اختلاف قیمت بازار و کارخانه نصیب عدهای خاص میشد. در کنار آن، نوسانات ارزی و پیوند نفوذ سیاسی با ثروت، نشان میدهد که چطور دسترسی به امتیازات ویژه، جای تلاش اقتصادی را گرفته و باعث توزیع ناعادلانه ثروت در جامعه میشود.
آخرین اخبار با این مفهوم
چرا برخی کشورها در بحران رشد میکنند و ما نه؟
تابآوری اقتصادی نه در انزوا، بلکه در اصلاح نهادهای داخلی و افزایش رقابتپذیری در برابر شوکهاست.
۲۴ شهریور ۱۴۰۵چرا تولید هر خودرو ۶۰۰ میلیون تومان زیان به بار میآورد؟
قیمتگذاری دستوری و تعرفههای سنگین، صنعت خودرو را با زیانهای کلان و رانتهای گسترده مواجه کرده است.
۲۴ شهریور ۱۴۰۵
میرلوحی: رانت انتصابات فرزندان مسئولان در شرایط بحرانی، جفا به مردم است
میرلوحی با انتقاد از رانت انتصابات، خواستار اولویتدهی به شایستهسالاری به جای روابط خانوادگی در شرایط بحرانی اقتصاد شد.
۲۲ شهریور ۱۴۰۵
رانت در بازار فولاد؛ چگونه کارتهای بازرگانی یکبار مصرف تولید را دور میزنند؟
شکاف ارزی و رانت در بورس کالا، سهمیه ورق گرم را به جای تولید، به مسیرهای غیرشفاف صادراتی میکشاند.
۲۲ شهریور ۱۴۰۵
چگونه با بازآرایی جغرافیایی، هزینههای تولید فولاد را ۱۰ درصد کاهش دهیم؟
بازآرایی جغرافیایی زنجیره فولاد و ایجاد خوشههای صنعتی میتواند هزینههای تولید را ۱۰ درصد کاهش دهد.
۲۱ شهریور ۱۴۰۵
بازگشت صفهای میلیونی به ایرانخودرو؛ چرا تقاضا برای خودروی کارخانهای اوج گرفت؟
شکاف قیمتی کارخانه و بازار، بار دیگر بیش از ۲ میلیون متقاضی را برای خرید ۲۵ هزار خودرو به صف کرد.
۲۱ شهریور ۱۴۰۵چرا نوسانات ارزی، تولید در ایران را به بنبست کشانده است؟
نوسانات ارزی و سیاستهای دستوری، زنجیره تأمین و حاشیه سود تولیدکنندگان ایرانی را فلج کرده است.
۱۶ شهریور ۱۴۰۵
چرا تحریمها در کشورهای فاسد، فاجعهبارتر عمل میکنند؟
فساد، تحریمها را به ابزاری برای تقویت رانتخواران و تضعیف طبقه متوسط تبدیل میکند.
۱۶ شهریور ۱۴۰۵تحریم و فساد: چرا فشار خارجی در کشورهای رانتی به خشونت داخلی میانجامد؟
تحریم در کشورهای دارای فساد بالا، با تقویت رانت و نابرابری، ریسک درگیری و بیثباتی داخلی را بهشدت افزایش میدهد.
۱۵ شهریور ۱۴۰۵
سقوط امپراتوری اورگرند؛ چگونه بازی پانزی بازار مسکن چین را به فروپاشی کشاند؟
اورگرند با استفاده از پول پیشفروش پروژههای جدید برای تأمین مالی پروژههای قبلی، یک بازی پانزی بزرگ در بازار مسکن چین ایجاد کرد.
۱۵ شهریور ۱۴۰۵
چرا اقتصاد ایران در تله «انسداد نهادی» گرفتار شده است؟
اقتصاد ایران به دلیل شکلگیری گروههای ذینفع و وابستگی به مسیر، در تله «انسداد نهادی» گرفتار شده است.
۱۴ شهریور ۱۴۰۵
چشمانداز اقتصاد ایران: از «اقتصاد محاصره» تا ضرورت اصلاحات ساختاری
اقتصاد ایران درگیر انسداد نهادی است و خروج از آن نیازمند اصلاحات ساختاری فراتر از سیاستهای پولی است.
۱۴ شهریور ۱۴۰۵
بازگشت رانت به بازار خودرو؛ شکاف ۳۷ درصدی قیمت کارخانه و بازار
بازگشت رانت خودرو با شکاف ۳۷ درصدی قیمت کارخانه و بازار، ناشی از قیمتگذاری دستوری و نوسانات ارزی است.
۱۳ شهریور ۱۴۰۵
هزارتوی نرخ بهره در ایران؛ چرا اصلاح دستوری سود بانکی دشوار است؟
نرخ بهره حقیقی منفی در ایران عامل رانت و تورم است، اما اصلاح آن نیازمند مسیری تدریجی برای جلوگیری از شوک اقتصادی است.
۱۳ شهریور ۱۴۰۵
هوش مصنوعی؛ تهدیدی برای طبقه متوسط و تمرکز قدرت جهانی
هوش مصنوعی با جایگزینی نیروی کار و تمرکز قدرت، نیازمند تقویت نهادهای محلی برای حفظ ثبات اجتماعی است.
۱۳ شهریور ۱۴۰۵
چرا یارانه ۵۰۰ هزار میلیاردی نان به هدف نمیرسد؟
یارانه ۵۰۰ همتی نان به دلیل فساد، کیفیت پایین و ضایعات بالا، نیازمند تغییر از زنجیره تولید به کالابرگ خانوار است.
۹ شهریور ۱۴۰۵
اصلاح یارانه نان؛ گذار از رانت آرد به حمایت مستقیم از سفره خانوار
اصلاح یارانه نان با هدف حذف رانت و کاهش اتلاف منابع، نیازمند انتقال حمایت از تولید به مصرفکننده نهایی است.
۹ شهریور ۱۴۰۵
فرصت پساتحریم؛ چرا رفع تحریمها بهتنهایی توسعهساز نیست؟
رفع تحریمها فرصت است، نه توسعه؛ توسعه واقعی نیازمند اصلاحات ساختاری و نهادی در داخل کشور است.
۹ شهریور ۱۴۰۵
تکنوکراتها در گرداب بحران؛ چرا تخصص بهتنهایی برای اصلاح اقتصاد کافی نیست؟
تخصص بدون اختیار و حمایت سیاسی، راهگشای بحرانهای اقتصادی نیست؛ درس تاریخی از بازگشت فروغی.
۶ شهریور ۱۴۰۵
تحریمها چگونه اقتصاد ایران را از تابآوری به فرسایش ساختاری کشاندند؟
تحریمها با ترکیب ضعفهای نهادی، اقتصاد ایران را از مسیر توسعه خارج و به سمت فرسایش ساختاری سوق دادهاند.
۶ شهریور ۱۴۰۵