بودجه، مالیات و سیاست مالی

تحریم اقتصادی ابزاری سیاسی است که با محدود کردن تجارت، نقل‌وانتقال پول یا فروش نفت، دسترسی یک کشور به بازارهای جهانی را قطع می‌کند. در ایران، این محدودیت‌ها باعث کاهش درآمدهای ارزی دولت و دشواری در تأمین کالاها و تکنولوژی‌های ضروری می‌شود.

کسری بودجه یعنی دولت بیش از درآمدهایش خرج کند. در ایران وقتی پول نفت یا مالیات کفاف هزینه‌های دولتی را نمی‌دهد، این شکاف ایجاد می‌شود که معمولاً نتیجه‌اش استقراض یا چاپ پول است و مستقیماً با گران شدن کالاها، قدرت خرید شما را هدف می‌گیرد.

قیمت‌گذاری دستوری یعنی دولت به‌جای بازار، قیمت کالاها را تعیین می‌کند. این روش که در ایران برای خودرو یا لبنیات رایج است، با هدف حمایت از مصرف‌کننده انجام می‌شود اما اغلب به کمبود کالا، ایجاد رانت و زیان تولیدکنندگان منجر می‌گردد.

تعرفه نوعی مالیات است که دولت از کالاهای وارداتی در مرز می‌گیرد تا قیمت آن‌ها را در بازار داخلی بالا ببرد. این ابزار با هدف حمایت از کارخانه‌های ایرانی یا کنترل خروج ارز استفاده می‌شود و مستقیماً باعث گران‌تر شدن کالاهای خارجی برای مصرف‌کننده نهایی می‌شود.

یارانه بخشی از درآمدهای ملی است که دولت برای کاهش هزینه‌های زندگی، یا به صورت نقد به مردم می‌پردازد و یا با ارزان نگه داشتن کالاهایی مثل بنزین و نان، مابه‌التفاوت قیمت واقعی آن‌ها را از جیب خود پرداخت می‌کند.

محاصره دریایی اقدامی نظامی یا سیاسی برای بستن مسیرهای آبی و بنادر یک کشور است تا مانع تجارت شود. در ایران، این اتفاق با قطع شریان صادرات نفت و واردات کالاهای اساسی، مستقیماً باعث گرانی شدید، کمبود کالا و تلاطم در بازار ارز می‌شود.

کالابرگ الکترونیک سهمیه‌ای اعتباری است که دولت روی کارت بانکی سرپرست خانوار شارژ می‌کند تا بتواند ۱۱ قلم کالای اساسی مثل برنج، گوشت و روغن را با قیمتی ارزان‌تر از بازار آزاد بخرد و قدرت خرید سفره‌اش در برابر تورم حفظ شود.

حکمرانی یعنی مجموعه قواعد و روش‌هایی که تعیین می‌کند منابع ملی مثل نفت و مالیات چگونه مدیریت و خرج شوند. این مفهوم نشان می‌دهد تصمیمات اقتصادی با چه کیفیتی گرفته می‌شوند و چه کسی در برابر سود و زیانِ این تصمیم‌ها به مردم پاسخگوست.